Generated by Rank Math SEO, this is an llms.txt file designed to help LLMs better understand and index this website.

# EXILO: De finance adviseur voor overheden en publieke organisaties

## Sitemaps
[XML Sitemap](https://www.exilo.nl/sitemap_index.xml): Includes all crawlable and indexable pages.

## Berichten
- [Een coalitieakkoord zonder beheersing is geen plan, maar een risico](https://www.exilo.nl/blog/coalitieakkoord-zonder-beheersing/): Een coalitieakkoord zonder beheersing is geen plan, maar een risico
- [Nieuw: Checklist ‘Van jaarrekening naar nieuw boekjaar’](https://www.exilo.nl/blog/nieuw-checklist-van-jaarrekening-naar-nieuw-boekjaar/): EQili en Exilo starten partnership voor structureel ‘in control’ in financiële afsluitprocessen
- [EQili en Exilo starten partnership voor structureel ‘in control’ in financiële afsluitprocessen](https://www.exilo.nl/blog/eqili-en-exilo-starten-partnership-voor-structureel-in-control-in-financile-afsluitprocessen/): EQili en Exilo starten partnership voor structureel ‘in control’ in financiële afsluitprocessen
- [Benchmark rechtmatigheidsverantwoording 2024](https://www.exilo.nl/blog/benchmark-rechtmatigheidsverantwoording-2024/): Ondanks dat er meer onrechtmatigheden zijn zetten gemeenten mooie stappen in rechtmatigheidsverantwoording
- [Onderzoek waterschappen](https://www.exilo.nl/blog/onderzoek-waterschappen/): Afgelopen jaar hebben provincie’s, gemeenten en ge- meenschappelijke regelingen als eerste ervaringen opgedaan met de rechtmatigheidsvantwoording in hun jaarstukken. Via de rechtmatigheidsverantwoording wordt door de organisatie zelf een conclusie gerappor- teerd over de rechtmatigheid van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarstukken.
- [Managementletters en de kunst van begrip, prioritering en actie](https://www.exilo.nl/blog/managementletters/): Bij de meeste organisaties is recentelijk de management letter van de accountant binnengekomen. De vraag die nu op tafel ligt: hoe geef je hier op de meest overtuigende manier gehoor aan?
- [5 concrete acties voor de rechtmatigheidsverantwoording](https://www.exilo.nl/blog/5-concrete-acties-voor-de-rechtmatigheidsverantwoording/): Erik Koster en Sietse Hofsteenge delen in onderstaand artikel 5 concrete acties voor de invoering van rechtmatigheidsverantwoording.  Ontdek hoe deze invoering van de rechtmatigheidsverantwoording van invloed is op jouw organisatie en hoe je ermee om kunt gaan. Mis het niet!
- [Miljarden overgehouden door provincies – hier is hoe we kunnen voorkomen dat het verloren gaat!](https://www.exilo.nl/blog/miljarden-overgehouden-door-provincies/): Op 15 maart zijn de Provinciale Statenverkiezingen. Thema’s als stikstof, klimaat en woningbouw zijn het gesprek van de dag. EXILO pleit voor het thema ‘financiën’ op de verkiezingsagenda. Met het oog op de verkiezingen, heeft EXILO onderzoek gedaan naar de provinciale jaarrekeningen over de periode 2012-2021. We hebben gekeken hoe de financiën van de provincies zich in deze periode heeft ontwikkeld. Daarnaast hebben we ruim dertig verkiezingsprogramma’s onderzocht.
- [Verhoogd de kwaliteit aan de inwoners door alles First Time Right te doen](https://www.exilo.nl/blog/verhoogd-de-kwaliteit-aan-de-inwoners/): First time right, oftewel: het percentage dat een activiteit of controle in één keer goed wordt uitgevoerd. Nu de begroting voor 2023 op de agenda staat adviseren wij u om een ambitie bepalen voor het First Time Right percentage.  In eerste instantie om de kwaliteit van de dienstverlening aan de inwoners te verbeteren maar ook om kosten te besparen.
- [Controller in crisistijd: Vloek of zegen?](https://www.exilo.nl/blog/controller-in-crisistijd/): Nederland wordt overspoeld met allerlei crises: de stikstofcrisis, de wooncrisis, de energiecrisis, de asielcrisis etc. Naast de maatschappelijke onrust die deze crises met zich meebrengen leiden ze ook op nationaal en regionaal niveau tot allerlei uitdagingen voor (lagere) overheden. Zo resulteren de stijgende prijzen bijvoorbeeld tot tekorten op veel begrotingen (of is het inschatten van het effect van deze stijging onmogelijk), is personeel nauwelijks te vinden en stapelen de uitdagingen zich steeds verder op. Op zijn zachtst gezegd: een dynamische periode. Hoe ga je daar als publieke organisatie mee om? Wat doet dit met de risicobereidheid van de organisatie? Vraagstukken die in belangrijke mate ook het vakgebied van control raken. En daarom ook de titel van deze blog: “Controller in crisistijd: vloek of zegen?”
- [Komen we nog weg met Excel?](https://www.exilo.nl/blog/komen-we-nog-weg-met-excel/): Digitale transformaties zijn bij onze opdrachtgevers in de publieke sector aan de orde van de dag. Zowel in hun primaire proces alsook in hun bedrijfsvoeringsfuncties. De CIO was reeds overtuigd van de toegevoegde waarde die digitale transformaties kunnen brengen en tegenwoordig kan de CFO (lees: directeur financiën en/of de (concern)controller) hierbij niet achterblijven.
- [Drieluik digitalisering – Deel 3: De randvoorwaarden om process mining toe te passen](https://www.exilo.nl/blog/drieluik-digitalisering-deel-3/): De afgelopen jaren zijn de taken voor met name gemeenten steeds verder uitgebreid. Of het nu komt door de decentralisaties, de uitvoering van corona-steunmaatregelen of de opvang en huisvesting van statushouders. Dit zal de komende jaren niet anders zijn. En ja, deze taken liggen allemaal in het hart van de maatschappelijke rol die de overheid heeft. Of al deze taken bij gemeenten thuishoren kun je over discussiëren maar laten we hier verder buiten beschouwing. Deze blog is overigens geschreven vanuit de context van gemeente, maar kan ook gelden voor provincies, gemeenschappelijke regelingen en andere publieke instellingen.
- [Is uw organisatie aangepast toen u datagedreven gingen werken?](https://www.exilo.nl/blog/is-jouw-organisatie-aangepast-toen-jullie-datagedreven-gingen-werken/): Het lijkt wel of organisatie per se nieuwe techniek moeten inzetten. Je moet minimaal datagedreven werken, natuurlijk horen daar ook mooie BI-dashboards bij en vanzelfsprekend heb je ook een aantal softwarerobots draaien. Heb je dit niet dan doe je eigenlijk niet meer mee als organisatie.
- [Help: uw bedrijfsvoering verdrinkt](https://www.exilo.nl/blog/help-uw-bedrijfsvoering-verdrinkt/): De afgelopen jaren zijn de taken voor met name gemeenten steeds verder uitgebreid. Of het nu komt door de decentralisaties, de uitvoering van corona-steunmaatregelen of de opvang en huisvesting van statushouders. Dit zal de komende jaren niet anders zijn. En ja, deze taken liggen allemaal in het hart van de maatschappelijke rol die de overheid heeft. Of al deze taken bij gemeenten thuishoren kun je over discussiëren maar laten we hier verder buiten beschouwing. Deze blog is overigens geschreven vanuit de context van gemeente, maar kan ook gelden voor provincies, gemeenschappelijke regelingen en andere publieke instellingen.
- [Verhoog de kwaliteit aan de inwoners door alles First Time Right te doen](https://www.exilo.nl/blog/first-time-right/): Overheidsorganisaties zijn over het algemeen complex van structuur en kennen een veelheid aan primaire en ondersteunende processen die worden uitgevoerd door honderden of soms duizenden medewerkers. Het gevolg? Er gaat wel eens iets mis. En ja, meestal wordt dat gesignaleerd en opgelost. Eind goed al goed zou je denken. Niets is minder waar. In onze praktijk vragen wij bij trainingen en workshops aan deelnemers vaak hoeveel % van hun tijd ze besteden aan ‘reparatie’: het rechtzetten van een foutje eerder in het proces. Meer dan eens heeft het antwoord ons verbaasd: de percentages lopen uiteen van 20% tot soms 50%. Laten we voorzichtig zeggen dat het gemiddeld 20% is, één dag in de week is elke medewerker dus bezig met reparatie. Stel dat dit bij 25% van alle gemeenteambtenaren zo is, dan kost dit reparatiewerk alleen bij gemeenten in 2022 al zo’n €600 miljoen (gemiddeld €1,8mln per gemeente).  Dat moet toch een enorme aanmoediging zijn om je processen te verbeteren!  Hieronder enkele praktische tips om de herstelkosten te minimaliseren:

## Pagina's
- [Whitepapers](https://www.exilo.nl/exilo/whitepapers/)
- [Blog](https://www.exilo.nl/blog/)
- [EXILO](https://www.exilo.nl/exilo/)
- [Uitbesteden](https://www.exilo.nl/oplossingen/uitbesteden/)
- [Sturingsinformatie](https://www.exilo.nl/oplossingen/sturingsinformatie/)
- [Procesoptimalisatie](https://www.exilo.nl/oplossingen/procesoptimalisatie/)
- [Interim](https://www.exilo.nl/oplossingen/interim/)
- [Opleidingen](https://www.exilo.nl/oplossingen/opleidingen/)
- [Advies](https://www.exilo.nl/oplossingen/advies/)
- [Onze oplossingen](https://www.exilo.nl/oplossingen/)
- [Duurzaamheidsverantwoording](https://www.exilo.nl/expertises/duurzaamheidsverantwoording/)
- [Risicobeheersing](https://www.exilo.nl/expertises/risicobeheersing/)
- [Inzicht & sturing](https://www.exilo.nl/expertises/inzicht-sturing/)
- [Toekomstbestendige financiële functie](https://www.exilo.nl/expertises/toekomstbestendige-financiele-functie/)
- [P&C cyclus](https://www.exilo.nl/expertises/p-en-c-cyclus/)
- [Financiële vraagstukken](https://www.exilo.nl/expertises/financiele-vraagstukken/)
- [(Verbijzonderde) Interne controle](https://www.exilo.nl/expertises/interne-controle/)
- [(In) control](https://www.exilo.nl/expertises/control/)
- [Expertises](https://www.exilo.nl/expertises/)
- [Het team](https://www.exilo.nl/exilo/over-ons/)
- [Home](https://www.exilo.nl/)
- [Veelgestelde vragen](https://www.exilo.nl/exilo/veelgestelde-vragen/)
- [Contact](https://www.exilo.nl/contact/)

## Kennisbank
- [Operationeel risico](https://www.exilo.nl/kennisbank/control/operationeel-risico/): Een operationeel risico ontstaat binnen de dagelijkse bedrijfsvoering, bijvoorbeeld door fouten in processen, personeelstekorten, ICT-uitval of onvoldoende interne beheersing.
- [Strategisch risico](https://www.exilo.nl/kennisbank/control/strategisch-risico/): Een strategisch risico is een onzekerheid die het realiseren van de organisatiedoelstellingen kan beïnvloeden, bijvoorbeeld door politieke keuzes, maatschappelijke ontwikkelingen of veranderende wetgeving.
- [Eigenaarschap](https://www.exilo.nl/kennisbank/control/eigenaarschap/): Control werkt alleen wanneer duidelijk is wie verantwoordelijk is voor risico's, processen en resultaten. Zonder eigenaarschap blijven beheersmaatregelen papieren afspraken.
- [Coalitieakkoord](https://www.exilo.nl/kennisbank/control/coalitieakkoord/): Een nieuw coalitieakkoord introduceert nieuwe ambities, projecten en prioriteiten. Daarmee verandert ook het risicoprofiel van de organisatie. Door deze risico's vroegtijdig te vertalen naar beheersmaatregelen blijft de organisatie In Control.
- [Concerncontroller](https://www.exilo.nl/kennisbank/control/concerncontroller/): De concerncontroller ondersteunt bestuur en directie bij het realiseren van organisatiedoelen door inzicht te geven in risico's, beheersing en prestaties. De rol gaat verder dan financiële controle en richt zich op integraal sturen.
- [Beheersmaatregelen](https://www.exilo.nl/kennisbank/control/beheersmaatregelen/): Beheersmaatregelen zijn acties die een organisatie neemt om risico's te voorkomen, te verminderen of tijdig te signaleren. Ze kunnen preventief, detectief of corrigerend zijn.
- [Risicomanagement](https://www.exilo.nl/kennisbank/control/risicomanagement/): Risicomanagement is een continu proces waarbij risico's worden geïdentificeerd, beoordeeld en beheerst. Een risicoregister is slechts een hulpmiddel; de echte waarde zit in het nemen van beheersmaatregelen en het voeren van de juiste gesprekken.
- [Risk & Control Framework](https://www.exilo.nl/kennisbank/control/risk-control-framework/): Een Risk & Control Framework beschrijft hoe risico's worden geïdentificeerd, beheerst, gemonitord en geëvalueerd. Het vormt de basis voor effectieve governance en interne beheersing.
- [In Control](https://www.exilo.nl/kennisbank/control/in-control/): Een organisatie is In Control wanneer zij haar doelstellingen realiseert, risico's beheerst en aantoonbaar voldoet aan wet- en regelgeving. Het gaat niet om meer controles, maar om aantoonbare grip op prestaties, risico's en besluitvorming.
- [Rechtmatigheidsonderzoek rekenkamer](https://www.exilo.nl/kennisbank/doelmatigheid/rechtmatigheidsonderzoek-rekenkamer/): De rekenkamer van het lokaal bestuur toetst vaak niet of voldaan is aan de rechtmatigheid. De rechtmatigheid wordt getoetst door het college en de accountant controleert of de accountant dit getrouw heeft gedaan. De rekenkamer focussend zicht veelal op doelmatigheid en doeltreffendheid van beleid.
- [Doelmatigheidsonderzoek rekenkamer](https://www.exilo.nl/kennisbank/doelmatigheid/doelmatigheidsonderzoek-rekenkamer/): Bij doelmatigheidsonderzoeken beoordeelt de rekenkamer of middelen efficiënt zijn ingezet in relatie tot de geleverde prestaties. Daarbij kijkt zij onder meer naar processen, organisatie, kostenstructuren en mogelijke alternatieven voor de uitvoering van beleid.
- [Rekenkamer](https://www.exilo.nl/kennisbank/doelmatigheid/rekenkamer/): De rekenkamer onderzoekt of overheidsorganisaties publieke middelen rechtmatig, doelmatig en doeltreffend inzetten. Zij ondersteunt daarmee de controlerende taak van volksvertegenwoordigende organen door onafhankelijke analyses en rapportages.
- [Controle en audit](https://www.exilo.nl/kennisbank/doelmatigheid/controle-en-audit/): Doelmatigheid beschrijft in hoeverre publieke middelen (zoals geld, tijd en capaciteit) efficiënt worden ingezet om beoogde prestaties te leveren. In de overheid gaat het om het realiseren van beleidsdoelen met zo min mogelijk verspilling, waarbij rekening wordt gehouden met wet- en regelgeving en publieke waarden.
- [Verantwoording](https://www.exilo.nl/kennisbank/doelmatigheid/verantwoording/): Bij controles en audits wordt rechtmatigheid vaak als eerste beoordeeld, omdat dit een wettelijke vereiste is. Doelmatigheid wordt vervolgens onderzocht om inzicht te krijgen in verbeterpotentieel en effectiviteit van de inzet van middelen.
- [Doelmatig maar niet rechtmatig](https://www.exilo.nl/kennisbank/doelmatigheid/doelmatig-maar-niet-rechtmatig/): Een aanpak kan in theorie doelmatig lijken, bijvoorbeeld door kostenbesparing of versnelling, maar toch in strijd zijn met wet- en regelgeving. In de overheid is rechtmatigheid een randvoorwaarde: doelmatigheid mag nooit ten koste gaan van naleving van regels.
- [Rechtmatig maar niet doelmatig](https://www.exilo.nl/kennisbank/doelmatigheid/rechtmatig-maar-niet-doelmatig/): Ja, beleid kan volledig voldoen aan wet- en regelgeving, maar toch leiden tot hoge kosten of inefficiënte uitvoering. In dat geval is sprake van rechtmatig handelen zonder dat de middelen doelmatig zijn ingezet.
- [Doelmatigheid en rechtmatigheid](https://www.exilo.nl/kennisbank/doelmatigheid/doelmatigheid-en-rechtmatigheid/): Doelmatigheid gaat over de verhouding tussen ingezette middelen en geleverde prestaties, terwijl rechtmatigheid beoordeelt of deze middelen en handelingen conform wet- en regelgeving zijn ingezet. Beleid kan rechtmatig zijn uitgevoerd, maar desondanks niet doelmatig, en omgekeerd.
- [Valkuilen doelmatigheid](https://www.exilo.nl/kennisbank/doelmatigheid/valkuilen-doelmatigheid/): Een te sterke focus op doelmatigheid kan leiden tot ongewenste effecten, zoals verschraling van kwaliteit, verminderde aandacht voor publieke waarden of strategisch gedrag. Daarom is het belangrijk doelmatigheid altijd in samenhang met doeltreffendheid en kwaliteit te beoordelen.
- [Publieke verantwoording](https://www.exilo.nl/kennisbank/doelmatigheid/publieke-verantwoording/): Doelmatigheid is een kernbegrip in publieke verantwoording, omdat overheidsorganisaties moeten uitleggen hoe zij publieke middelen inzetten. Transparantie over doelmatigheid draagt bij aan vertrouwen van politiek en samenleving in het functioneren van de overheid.
- [Beleidsdoorlichting](https://www.exilo.nl/kennisbank/doelmatigheid/beleidsdoorlichting/): Bij beleidsdoorlichtingen wordt onder andere onderzocht of beleid doelmatig is uitgevoerd. Dit houdt in dat wordt gekeken of de ingezette middelen in verhouding staan tot de gerealiseerde prestaties en of alternatieve aanpakken mogelijk doelmatiger zijn.
- [Prestatie-indicatoren](https://www.exilo.nl/kennisbank/doelmatigheid/prestatie-indicatoren/): Prestatie-indicatoren voor doelmatigheid geven inzicht in de verhouding tussen input en output. Voorbeelden zijn kosten per vergunning, afhandelingsduur of productie per eenheid. De keuze van indicatoren vraagt zorgvuldigheid om een te eenzijdige focus te voorkomen.
- [Doelmatigheid meten](https://www.exilo.nl/kennisbank/doelmatigheid/doelmatigheid-meten/): Doelmatigheid wordt gemeten door prestaties af te zetten tegen de ingezette middelen. Dit kan met indicatoren zoals kosten per product, doorlooptijden of output per medewerker. Metingen worden vaak gebruikt bij evaluaties, audits en beleidsdoorlichtingen.
- [Doelmatigheid beleid](https://www.exilo.nl/kennisbank/doelmatigheid/doelmatigheid-beleid/): Bij doelmatigheid in beleidsvorming wordt beoordeeld of de gekozen beleidsinstrumenten en uitvoeringsvormen leiden tot de gewenste prestaties tegen aanvaardbare kosten. Dit speelt een belangrijke rol bij beleidskeuzes, prioritering en alternatievenafweging.
- [Efficiëntie](https://www.exilo.nl/kennisbank/doelmatigheid/efficientie/): Efficiëntie richt zich op het zo slim mogelijk uitvoeren van processen, vaak met focus op tijd en kosten. Doelmatigheid is breder en betrekt ook de vraag of de ingezette middelen passend zijn binnen beleidsdoelen en publieke verantwoordelijkheden.
- [Doeltreffendheid](https://www.exilo.nl/kennisbank/doelmatigheid/doeltreffendheid/): Doeltreffendheid gaat over de mate waarin beleidsdoelen daadwerkelijk worden bereikt, terwijl doelmatigheid kijkt naar de verhouding tussen ingezette middelen en geleverde prestaties. Een maatregel kan doeltreffend zijn (het doel wordt gehaald), maar niet doelmatig (tegen hoge kosten).
- [Doelmatigheid](https://www.exilo.nl/kennisbank/doelmatigheid/doelmatigheid/): Doelmatigheid beschrijft in hoeverre publieke middelen (zoals geld, tijd en capaciteit) efficiënt worden ingezet om beoogde prestaties te leveren. In de overheid gaat het om het realiseren van beleidsdoelen met zo min mogelijk verspilling, waarbij rekening wordt gehouden met wet- en regelgeving en publieke waarden.
- [Versnelde jaarafsluiting](https://www.exilo.nl/kennisbank/prestatielevering-sociaal-domein/versnelde-jaarafsluiting/): Wanneer prestatielevering gedurende het jaar goed is vastgelegd en onderbouwd, is er minder herstel- en controlewerk nodig bij het opstellen van de jaarrekening. Dit versnelt het jaarrekeningproces en voorkomt dat gemeenten tot ver in het nieuwe jaar bezig zijn met oude onzekerheden.
- [Beheersing onzekerheden sociaal domein](https://www.exilo.nl/kennisbank/prestatielevering-sociaal-domein/beheersing-onzekerheden-sociaal-domein/): Gemeenten kunnen onzekerheden verminderen door prestatielevering structureel te borgen in het primaire proces van het sociaal domein. Dit vraagt om duidelijke afspraken, vastlegging van werkzaamheden en gerichte beheersmaatregelen. Vaak is al veel informatie beschikbaar, maar wordt deze nog onvoldoende benut als controle-informatie voor de jaarrekening.
- [Productieverantwoording Wmo en Jeugdwet](https://www.exilo.nl/kennisbank/prestatielevering-sociaal-domein/productieverantwoording-wmo-en-jeugdwet/): Productieverantwoordingen binnen de Wmo en Jeugdwet vormen traditioneel de basis voor prestatiecontrole. Ze geven achteraf inzicht in de geleverde zorg, maar bieden vooral bij kleinere zorgaanbieders beperkte zekerheid. Met ingang van 2025 is de omzetgrens voor een zorgaanbieder naar € 200.000 gegaan. Dit betekent dat vanaf een omzet van € 200.000 een zorgaanbieder een productieverantwoording over afgelopen jaar moet aanleveren.
- [Prestatielevering sociaal domein](https://www.exilo.nl/kennisbank/prestatielevering-sociaal-domein/prestatielevering-sociaal-domein/): In het sociaal domein wordt zorg geleverd aan inwoners en niet rechtstreeks aan de gemeente. Hierdoor ontbreekt een klassieke ontvangst- en prestatiecontrole zoals bij reguliere inkoop. Gemeenten werken met zorgaanbieders en ketenpartners, waarbij prestaties vaak moeilijk objectief te verifiëren zijn. Dit maakt prestatielevering één van de belangrijkste oorzaken van onzekerheden in het sociaal domein.
- [Verschil onzekerheid en onduidelijkheid](https://www.exilo.nl/kennisbank/prestatielevering-sociaal-domein/verschil-onzekerheid-en-onduidelijkheid/): Een onzekerheid gaat over de getrouwheid van de jaarrekening en ontstaat door ontbrekende of onvoldoende controle-informatie. Een onduidelijkheid heeft betrekking op de rechtmatigheid en ontstaat bij complexe wet- en regelgeving waarbij meerdere interpretaties mogelijk zijn. Onzekerheden worden door de accountant gerapporteerd, terwijl onduidelijkheden door de gemeente zelf worden opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.
- [Onzekerheden in het sociaal domein](https://www.exilo.nl/kennisbank/prestatielevering-sociaal-domein/onzekerheden-in-het-sociaal-domein/): Onzekerheden in het sociaal domein ontstaan wanneer een gemeente of accountant onvoldoende informatie heeft om vast te stellen of uitgaven in de jaarrekening juist zijn. Dit speelt vooral binnen de Wmo en Jeugdwet, omdat zorgprestaties niet aan de gemeente maar aan inwoners worden geleverd. Hierdoor is het lastig om te controleren of betaalde zorg daadwerkelijk is geleverd, wat leidt tot onzekerheden in de gemeentelijke jaarrekening.
- [Erfpacht](https://www.exilo.nl/kennisbank/grondexploitatie/erfpacht/): Erfpacht is een zakelijk recht op een stuk grond in de vorm van pacht (verhuur) waarbij de pacht niet eindigt als de (erf)verpachter is overleden of als het juridische eigendom van de verpachte grond aan een ander wordt overgedragen. De (erf)pachter heeft in economische zin een positie die nagenoeg gelijk is aan de positie van de eigenaar (economische eigendom). De erfpachter mag de grond in erfpacht voorzien van een opstal en de erfpachter heeft voorts het recht om het erfpachtrecht (inclusief de eventuele opstal) te verkopen. Een erfpachtgrond is dus geen grondexploitatie maar een struk grond waarvan het eigendom juridisch nog steeds bij de gemeente ligt. Erfpachtgronden worden daarom onder de materiele vaste activa, categorie gronden en terreinen opgenomen. Wel dient in de balans aangegeven te worden welk deel van de boekwaarde bestaat uit in erfpacht uitgegeven gronden.
- [Netto contante waarde](https://www.exilo.nl/kennisbank/grondexploitatie/netto-contante-waarde/): De netto contante waarde (NCW) van een grondexploitatie is de huidige waarde van de toekomstige kasstromen (opbrengsten en kosten) die met de grondexploitatie gemoeid zijn, verdisconteerd tegen een bepaalde rentevoet (ook wel disconteringsvoet genoemd). Het wordt gebruikt om te beoordelen of een grondexploitatie financieel haalbaar is of dat sprake is van een verlies. De tegenhanger van netto contante waarde eindwaarde. In dat geval wordt uitgegaan van de toekomstige waarde van de kasstromen tot het einde van de grondexploitatie.
- [Beheersing grondexploitaties](https://www.exilo.nl/kennisbank/grondexploitatie/beheersing-grondexploitaties/): Grondexploitaties zijn complex. Dat betekent ook dat het moeilijk is een adequate monitoring op te zetten die ambtelijk en bestuurlijk voldoende informatie geeft. Het is daarom van belang duidelijk de rollen van de 1e lijn (afdeling grondzaken of ruimtelijke ontwikkeling), de 2e lijn (projectcontrol en/of business- en financial control) te combineren met onafhankelijke toetsing in de 3e lijn (VIC en concerncontrol). Hoe dit eruit dient te zien verschilt per gemeente, onder andere op basis van de risicobereidheid, maar maak afspraken over deze rollen en de informatievoorziening vanuit elk van de 3 lijnen.
- [Projectspecifieke risico’s](https://www.exilo.nl/kennisbank/grondexploitatie/projectspecifieke-risicos/): Bij de berekening van de tussentijds te nemen winst wordt rekening gehouden met de projectspecifieke risico’s. Projectspecifieke risico’s hebben geen betrekking op algemene zaken zoals economische groei, de vastgoedmarkt of toekomstige programmatische aanpassingen waarover de raad nog moet beslissen, zoals fasering, aantal woningen of type gebouwen. Het gaat dus om die risico’s die specifiek spelen voor dat project, zoals bijvoorbeeld risico’s die voortvloeien uit gesloten (ver)koopovereenkomsten of contracten met aannemers.
- [Waardering warme gronden](https://www.exilo.nl/kennisbank/grondexploitatie/waardering-warme-gronden/): Om te voorkomen dat warme gronden afgewaardeerd moeten worden terwijl ze juist aangekocht zijn met het idee ze in de toekomst te ontwikkelen mag onder de volgende cumulatieve voorwaarden bij de waardering worden uitgegaan van de toekomstige bestemming:
- [Warme gronden](https://www.exilo.nl/kennisbank/grondexploitatie/warme-gronden/): Gemeenten kunnen gronden verwerven met het oog op toekomstige gebiedsontwikkeling, waarvoor nog geen operationele grondexploitatie is vastgesteld. Dergelijke gronden worden aangeduid als ‘warme gronden’.
- [Actualisatie](https://www.exilo.nl/kennisbank/grondexploitatie/actualisatie/): De grondexploitatiebegroting wordt minimaal eens per jaar herzien, op een door de gemeente te bepalen moment. Dit sluit aan bij de gemeentelijke begrotingssystematiek. Artikel 24 BBV vereist een zo realistisch mogelijk financieel beeld, wat betekent dat grondexploitaties jaarlijks worden geactualiseerd, inclusief de waarderingen. Wijzigingen moeten worden toegelicht om de raad inzicht te geven.
- [Afboeking grondexploitatie](https://www.exilo.nl/kennisbank/grondexploitatie/afboeking-grondexploitatie/): Indien uit de grondexploitatiebegroting blijkt dat een grondexploitatie naar verwachting een negatief saldo zal opleveren is de gemeente verplicht om een verliesvoorziening te treffen of het verlies af te boeken. Het verschil is dat een voorziening jaarlijks bijgesteld wordt op basis van een actuele grondexploitatiebegroting en een afboeking permanent is (en dus ook weer lager kan worden). Is een verlies eenmaal via een afboeking verwerkt dan kan dit niet weer teruggenomen worden in een volgend jaar, maar dient vanaf dat moment via de POC-methode tussentijds winst te worden genomen.
- [Rente grondexploitaties](https://www.exilo.nl/kennisbank/grondexploitatie/rente-grondexploitaties/): Voor de toerekening van rente aan grondexploitaties in de begroting en jaarstukken dient gebruik te worden gemaakt van de reguliere omslagrente of de specifieke rente van de projectfinanciering indien daar sprake van is. Bij deze omslagrente volgens de notitie rente van de commissie BBV is het berekenen van rentelasten over het eigen vermogen een keuzemogelijkheid. Als rente over het eigen vermogen wordt toegepast, is deze gemaximeerd tot het gemiddelde rentepercentage over het rentedragend vreemd vermogen.
- [Inzet reserves voor een grondexploitatie](https://www.exilo.nl/kennisbank/grondexploitatie/inzet-reserves-voor-een-grondexploitatie/): In de grondexploitatie is soms een eigen bijdrage van de gemeente opgenomen. Bijvoorbeeld door inbreng van een reserve. Op grond van de notitie grondexploitatie van de commissie BBV is het niet toegestaan deze te betrekken in de grondexploitatie omdat daarmee via een interne transactie het resultaat van de grondexploitatie beïnvloedt wordt.  
- [VIC op grondexploitaties](https://www.exilo.nl/kennisbank/grondexploitatie/vic-op-grondexploitaties/): Grondexploitatie is een relatief complex onderwerp. Grofweg kan gesteld worden dat de VIC op grondexploitaties in twee delen uiteen valt:
- [Verwerking faciliterend grondbeleid](https://www.exilo.nl/kennisbank/grondexploitatie/verwerking-faciliterend-grondbeleid/): In verreweg de meeste gevallen is er bij faciliterend grondbeleid sprake van een anterieure overeenkomst. Bij het ontbreken van een anterieure overeenkomst wordt in een aantal gevallen uiteindelijk achteraf (na het vaststellen van het omgevingsplan) alsnog een posterieure overeenkomst gesloten.  Indien sprake is van gerealiseerde kosten dan worden deze als ‘verhaalbare kosten’ respectievelijk ‘financiële bijdrage faciliterend grondbeleid’ gepresenteerd onder de overige vorderingen. Indien de kosten nog niet gerealiseerd zijn maar al wel een bijdrage is ontvangen verantwoord te worden onder de vooruit ontvangen bedragen.
- [Kosten grondexploitaties](https://www.exilo.nl/kennisbank/grondexploitatie/kosten-grondexploitaties/): Niet alle kosten kunnen zomaar op een grondexploitatie worden geboekt. De kostensoortenlijst van het Omgevingsbesluit is het uitgangspunt voor de grondexploitatieberekening ten behoeve van de waardering van de grondexploitatie volgens het BBV in de gemeentelijke jaarrekening. Voor andere kosten is het dus niet toegestaan deze op de grondexploitatie te boeken.
- [Tussentijdse winstneming](https://www.exilo.nl/kennisbank/grondexploitatie/winstneming/): Bij het bepalen van de tussentijdse winst is het noodzakelijk de nodige voorzichtigheid te betrachten. Om die reden is winstneming niet toegestaan indien de looptijd van een grondexploitatie meer dan 10 jaar bedraagt. Voor de bepaling van de te nemen tussentijdse winst is de percentage of completion (POC) methode verplicht gesteld. Kort samengevat betekent dit het volgende:(geraaamde winst -/- projectspecifieke risico’s) x ((gerealiseerde grondverkopen / totale geraamde verkopen) x (gerealiseerde kosten x totale geraamde kosten))
- [Tussentijdse winstneming](https://www.exilo.nl/kennisbank/grondexploitatie/tussentijdse-winstneming/): Bij actief grondbeleid kan de gemeente eventueel winst maken. Opbrengsten en kosten – en het daaruit vloeiende resultaat – moeten worden toegerekend aan de periode waarin deze zijn gerealiseerd. Bij meerjarige projecten betekent dit dat (de verwachte) winst niet pas aan het eind van het project als gerealiseerd moet worden beschouwd, maar gedurende de looptijd van het project tot stand komt en ook als zodanig moet worden verantwoord. Het verantwoorden van tussentijdse winst is daarmee geen keuze maar een verplichting die voortvloeit uit het realisatiebeginsel.
- [Verliesvoorziening](https://www.exilo.nl/kennisbank/grondexploitatie/verliesvoorziening/): Een gemeente moet een verliesvoorziening voor grondexploitaties vormen als op basis van de meest recente grondexploitatiebegroting blijkt dat een grondexploitatie naar verwachting een negatief saldo zal opleveren. Dit is een verplichting op grond van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en de verslaggevingsregels voor overheden. De voorziening mag tegen eindwaarde of contante waarde worden opgenomen. Het advies is wel om het verwachte resultaat van de grondexploitatie(s) op eindwaarde in de paragraaf grondbeleid op te nemen, ook indien de verliesvoorziening op contante waarde is gebaseerd.
- [Kostenverhaal](https://www.exilo.nl/kennisbank/grondexploitatie/kostenverhaal/): Bij faciliterend grondbeleid heeft de gemeente zelf geen grond in haar bezit en voert zij niet zelf de grondexploitatie, maar gebeurt dit door een private ontwikkelaar. De kosten die de gemeente maakt worden in dat geval verhaald op de private partijen. Er is dus geen sprake van een bouwgrond in exploitatie of een voorraad grond in bezit van de gemeente, maar van een vordering op een derde partij. Feitelijk schiet de gemeente kosten voor die op basis van een overeenkomst (privaatrechtelijk), dan wel op basis van het omgevingsplan, of de omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit1 worden teruggevorderd bij een derde partij.
- [Passief grondbeleid](https://www.exilo.nl/kennisbank/grondexploitatie/passief-grondbeleid/): Passief grondbeleid (ook wel faciliterend grondbeleid genoemd)  is een strategie waarbij een gemeente of andere overheid niet actief grond aankoopt of ontwikkelt, maar wacht tot marktpartijen (zoals projectontwikkelaars of woningcorporaties) initiatieven nemen. De gemeente beperkt zich tot het faciliteren van ruimtelijke ontwikkelingen via bestemmingsplannen, vergunningverlening en infrastructuur.
- [Actief grondbeleid](https://www.exilo.nl/kennisbank/grondexploitatie/actief-grondbeleid/): Bij actief grondbeleid koopt de gemeente zelf grond, maakt die grond bouw- en woonrijp en verkoopt deze vervolgens aan ontwikkelaars, aannemers en particulieren of geeft ze in erfpacht uit.
- [Definitie grondexploitatie](https://www.exilo.nl/kennisbank/grondexploitatie/grondexploitatie/): Een grondexploitatie betreft die gronden in eigendom van de gemeente, waarvoor door de raad een grondexploitatiecomplex met een grondexploitatiebegroting is vastgesteld.
- [Spendanalyse](https://www.exilo.nl/kennisbank/europese-aanbestedingen/spendanalyse/): Een spendanalyse is een manier om achteraf te beoordelen wat de ‘spend’ (uitgaven) per opdracht zijn geweest. Een gebruikelijke manier om de spendanalyse uit te voeren ten behoeve van de controle op naleving van de Europese aanbestedingsrichtinglijnen is:
- [Dwingende spoed](https://www.exilo.nl/kennisbank/europese-aanbestedingen/dwingende-spoed/): Dwingende spoed is een restrictieve grondslag om af te wijken van de reguliere aanbestedingsprocedures. Dit betekent dat dwingende spoed slechts in absolute uitzonderingsgevallen mag worden ingeroepen. In de (Europese) jurisprudentie is de toepassing van dwingende spoed verder uitgewerkt. Om een beroep te kunnen doen op dwingende spoed moet aan de volgende cumulatieve voorwaarden worden voldaan:
- [Subsidie of inkoop](https://www.exilo.nl/kennisbank/europese-aanbestedingen/subsidie-of-inkoop/): Het verschil tussen subsidies en overheidsopdrachten (die aanbesteed moeten worden) wordt steeds vager. Dit komt doordat de overheid steeds vaker samenwerkt met derden en zelf ook steeds professioneler werkt, met meer focus op prestaties.
- [Sociale en andere specifieke diensten](https://www.exilo.nl/kennisbank/europese-aanbestedingen/sociale-en-andere-specifieke-diensten/): Voor sommige diensten boven de Europese drempelbedragen geldt een vereenvoudigde procedure. Denk hierbij aan maatschappelijke dienstverlening, gezondheidsdiensten, diensten op het gebied van cultuur, horecadiensten, enz. Een lijst met alle CPV codes staat op de website van Pioanoo.
- [Dynamisch aankoopsysteem (DAS)](https://www.exilo.nl/kennisbank/europese-aanbestedingen/dynamisch-aankoopsysteem/): Een DAS dient Europees aanbesteed te worden indien de geraamde waarde van alle voor de totale duur van het systeem door u voorgenomen overheidsopdrachten de drempel overschrijdt. Bij het bereiken van de maximale waarde heeft het DAS geen effect meer. Met andere woorden, de omvang van de raming bepaalt tot wanneer het DAS geldig is. Als de totale waarde door het gunnen van overheidsopdrachten boven de maximale waarde uitkomt, zijn de  opdrachten daarboven onrechtmatig.
- [Raamovereenkomst](https://www.exilo.nl/kennisbank/europese-aanbestedingen/raamovereenkomst/): Nee, voor een raamovereenkomst dient in de aanbestedingsstukken altijd een geraamde hoeveelheid en/of waarde en de maximumhoeveelheid en/of maximumwaarde opgenomen te worden. Bij het bereiken van de maximale hoeveelheid en/of waarde heeft de raamovereenkomst geen effect meer. Met andere woorden, de omvang van de raming bepaalt tot wanneer de raamovereenkomst geldig is. Als de totale waarde door het gunnen van overheidsopdrachten boven de maximale waarde uitkomt, zijn de  opdrachten daarboven onrechtmatig.
- [(Quasi) inbesteding](https://www.exilo.nl/kennisbank/europese-aanbestedingen/quasi-inbesteding/): Wanneer een gemeente besluit zelf taken uit te voeren in plaats daarvan een derde in te schakelen is sprake van  inbesteden. In dat geval sluit u geen overeenkomst voor de uitvoering van die taken met een derde en is dus geen sprake van een overheidsopdracht die Europees aanbesteed met worden.
- [Aanbestedingen en verbonden partijen](https://www.exilo.nl/kennisbank/europese-aanbestedingen/aanbestedingen-en-verbonden-partijen/): In de volgende gevallen tellen aanbestedingsfouten ook mee in de rechtmatigheidsverantwoording van de gemeente, provincie, gemeenschappelijke regeling of waterschap (lees verder: gemeente) terwijl de inkoop bij een verbonden partij heeft plaatsgevonden:
- [Omvang onrechtmatigheid](https://www.exilo.nl/kennisbank/europese-aanbestedingen/omvang-onrechtmatigheid/): Voor onrechtmatige aanbestedingen geldt dat de in de jaarrekening vermelde inkooplasten onrechtmatig zijn dat betekent dat voor opdrachten die ten onrechte niet Europees zijn aanbesteed:
- [Werk, levering of dienst?](https://www.exilo.nl/kennisbank/europese-aanbestedingen/werk-levering-of-dienst/): Via de CPV-code kun je bepalen of iets een werk, levering of dienst is. De eerste 2 cijfers van de code geven aan of het om een werk, levering of dienst gaat:
- [CPV-code](https://www.exilo.nl/kennisbank/europese-aanbestedingen/cpv-code/): CPV code staat voor Common Procurement Vocabulary en is een gemeenschappelijke definitie van diensten, werken en leveringen. Alle soorten overheidsopdrachten hebben een eigen CPV-code die gelijk is binnen alle EU-lidstaten. CPV-codes dienen er voor dat ondernemers kunnen zoeken op specifieke opdrachten in hun werkveld.
- [Knippen](https://www.exilo.nl/kennisbank/europese-aanbestedingen/knippen/): Nee, in artikel 2.14 van de Aanbestedingswet 2012 staat het zogenaamde splitsingsverbod (ook wel knipverbod genoemd). Alhoewel dit in de praktijk een weerbarstig onderwerp gelden de volgende uitgangspunten ten aanzien van het splitsen van een opdracht:
- [Opdrachtwaarde](https://www.exilo.nl/kennisbank/europese-aanbestedingen/opdrachtwaarde/): Het gaat in de basis altijd om de raming van de opdrachtwaarde. Is er geen goede raming vooraf, dan zijn de voorwaarden uit de opdracht(verlening) leidend.
- [Gids proportionaliteit](https://www.exilo.nl/kennisbank/europese-aanbestedingen/gids-proportionaliteit/): Op grond van de kadernota rechtmatigheid van de commissie BBV wordt het niet naleven van de Nationale aanbestedingswet en/of de gids proportionaliteit niet leidt tot financiële rechtmatigheidsfouten voor zover de gemeente (lees ook: provincie, gemeenschappelijke regeling, waterschap) afwijking hiervan adequaat heeft gedocumenteerd en gemotiveerd. De commissie BBV is van oordeel dat indien deze normen veelvuldig niet nageleefd worden of slecht gedocumenteerd en/of gemotiveerd zijn, het college (lees ook: GS of dagelijks bestuur) hierover moet rapporteren via de paragraaf bedrijfsvoering.
- [Oude overeenkomsten](https://www.exilo.nl/kennisbank/europese-aanbestedingen/oude-overeenkomsten/): Opdrachten boven de Europese drempelbedragen kunnen zonder nieuwe Europese aanbestedingsprocedure worden gewijzigd indien:
- [Vormen van aanbesteding](https://www.exilo.nl/kennisbank/europese-aanbestedingen/vormen-van-aanbesteding/): In de basis zijn de volgende soorten van aanbesteding te onderkennen:
- [Aanbestedende dienst](https://www.exilo.nl/kennisbank/europese-aanbestedingen/aanbestedende-dienst/): Of een opdracht aanbesteed moet worden is onder andere afhankelijk van de vraag of de entiteit die de opdracht in de markt zet, de opdrachtgever, aangemerkt moet worden als een ‘aanbestedende dienst’. De aanbestedingsregels zijn namelijk alleen van toepassing op aanbestedende diensten. Aanbestedende diensten zijn de instellingen die behoren tot de nationale, regionale en lokale overheidsinstanties. Daarnaast zijn ook publiekrechtelijke instellingen of samenwerkingsverbanden van overheidsinstanties of publiekrechtelijke instellingen aan te merken als aanbestedende diensten.  De Nederlandse gemeenten, provincies en waterschappen vallen onder de noemer ‘regionale en lokale overheidsinstanties’. Ook samenwerkingsverbanden waarin decentrale overheden participeren (bijvoorbeeld gemeenschappelijke regelingen) en met decentrale overheden verbonden instellingen, kunnen worden aangemerkt als aanbestedende dienst.
- [Niet aanbestedingsplichtige opdrachten](https://www.exilo.nl/kennisbank/europese-aanbestedingen/niet-aanbestedingsplichtige-opdrachten/): Nee, er is geen aanbestedingsplicht voor:
- [Drempelbedragen](https://www.exilo.nl/kennisbank/europese-aanbestedingen/drempelbedragen/): Niet elke opdracht hoeft Europees aanbesteed te worden. Voor decentrale overheden (provincies, gemeenten, gemeenschappelijke regelingen, waterschappen, enz.) gelden voor 2026-2027 de volgende drempelbedragen waarboven de opdracht Europees aanbesteed moet worden:
- [Europese aanbesteding](https://www.exilo.nl/kennisbank/europese-aanbestedingen/europese-aanbesteding/): Een Europese aanbesteding is een formele procedure waarbij overheidsinstanties en publieke organisaties opdrachten voor diensten, leveringen of werken openbaar aanbesteden. Dit gebeurt volgens Europese regelgeving om concurrentie, transparantie en gelijke behandeling van inschrijvers te waarborgen. Wanneer de geraamde waarde van een opdracht een bepaalde drempel overschrijdt, moeten aanbestedende diensten deze via specifieke procedures Europees publiceren, zodat bedrijven uit alle EU-lidstaten kunnen meedingen.
- [Verschil BBV en RJ](https://www.exilo.nl/kennisbank/bbv/verschil-bbv-en-rj/): Het belangrijkste verschil tussen het BBV en de RJ is dat het BBV uitgaat van het gemodifceerd stelsel van baten en lasten. Dit stelsel wijkt op een aantal punten af van het regulieren baten- en lastenstelsel van de RJ. Belangrijk verschil is dat het BBV geen winst en veliesrekening kent, maar een programmarekening. In deze programmarekening worden de kosten en opbrengsten per beleidsprogramma verantwoord. Deze programmarekening is voor elke gemeente, provincie en gemeenschappelijke regeling in Nederland anders. Een ander belangrijk veschil is dat binnen het BBV directe vermogensmutatiets toegestaan zijn.
- [Financieel toezicht op gemeenten](https://www.exilo.nl/kennisbank/bbv/financieel-toezicht-op-gemeenten/): De provincie heeft een toezichthoudende rol op de begroting en jaarrekening van gemeenten binnen haar gebied zij houden bijvoorbeeld toezicht en toetsen op het sluiten van de begrotingen in de gemeentes. Ook kunnen zij ingrijpen bij financiële problemen zoals bij artikel 12-status.
- [Voor wie (BBV)](https://www.exilo.nl/kennisbank/bbv/voor-wie-bbv/): Het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) is bedoeld voor de Nederlandse gemeenten, provincies en gemeenschappelijke regelingen. Het BBV stelt regels en richtlijnen vast over hoe deze overheden hun begrotingen en jaarrekeningen moeten opstellen en verantwoorden. De BBV-voorschriften helpen bij financieel toezicht. De provincie (als toezichthouder) controleert of gemeenten financieel gezond zijn en of ze zich houden aan de regels.
- [Doelen van het BBV](https://www.exilo.nl/kennisbank/bbv/doelen-van-het-bbv/): Het BBV kent een viertal doelstellingen:
- [Wat is het BBV](https://www.exilo.nl/kennisbank/bbv/wat-is-het-bbv/): Het BBV staat voor "Besluit begroting en verantwoording". Dit zijn de verslaggevingsregels voor lagere overheden (provincies, gemeenten en gemeenschappelijke regelingen). In het BBV staan de spelregels waaraan de begroting en de jaarstukken moeten voldoen.
- [Hoe te beginnen?](https://www.exilo.nl/kennisbank/duurzaamheidsverantwoording/hoe-te-beginnen/): Met onze expertise in het inrichten van planning & control-processen ondersteunen wij decentrale overheden bij het opzetten van een betrouwbare en transparante duurzaamheidsverantwoording. Wij zorgen ervoor dat uw control processen zo worden ingericht dat u altijd beschikt over de juiste, verifieerbare informatie.
- [Vrijwillige duurzaamheidsverantwoording](https://www.exilo.nl/kennisbank/duurzaamheidsverantwoording/vrijwillige-duurzaamheidsverantwoording/): De duurzamheidsverantwoording is nu nog niet verplicht voor de publieke sector. Toch is het belangrijk om nu al stappen te zetten. Als overheid heb je een voorbeeldfunctie. Het maatschappelijk draagvlak voor duurzaamheid groeit, en duurzaamheidsverantwoording helpt je als organisatie om bewuste keuzes te maken in de inzet van schaarse middelen, zoals financiën en arbeid. Het biedt ook inzicht in de impact van deze keuzes.
- [CSRD voor waterschappen](https://www.exilo.nl/kennisbank/duurzaamheidsverantwoording/csrd-voor-waterschappen/): De Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) is inmiddels verplicht voor grote ondernemingen, maar voor Waterschappen geldt deze verplichting (nog) niet.
- [CSRD voor gemeenten](https://www.exilo.nl/kennisbank/duurzaamheidsverantwoording/csrd-voor-gemeenten/): De Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) is inmiddels verplicht voor grote ondernemingen, maar voor gemeentes geldt deze verplichting (nog) niet.
- [CSRD voor provincies](https://www.exilo.nl/kennisbank/duurzaamheidsverantwoording/csrd-voor-provincies/): De Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) is inmiddels verplicht voor grote ondernemingen, maar voor provincies geldt deze verplichting (nog) niet.
- [CSRD verplichting](https://www.exilo.nl/kennisbank/duurzaamheidsverantwoording/csrd-verplichting/): De Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) is inmiddels verplicht voor grote ondernemingen, maar voor gemeentes geldt deze verplichting (nog) niet.
- [Wat is duurzaamheidsverantwoording](https://www.exilo.nl/kennisbank/duurzaamheidsverantwoording/wat-is-duurzaamheidsverantwoording/): Het rapporteren over de prestaties en impact op het gebied van duurzaamheid gebeurd middels een duurzaamheidsverantwoording. Het doel is transpirantie te geven over hoe de organisatie bijdraag aan een duurzame ontwikkeling. In de duurzaamheidsverantwoording wordt gerapporteerd over de milleu aspecten, de sociale aspecten en over goverance aspecten.
- [Rol algemeen bestuur](https://www.exilo.nl/kennisbank/rechtmatigheidsverantwoording/rol-algemeen-bestuur/): Het algemeen bestuur heeft een controlerende rol en beoordeelt of het dagelijks bestuur adequaat uitvoering geeft aan financieel beheer en rechtmatigheid. Het algemeen bestuur kan op basis van de verantwoording bijsturen of aanvullende maatregelen eisen.
- [Rol gemeenteraad](https://www.exilo.nl/kennisbank/rechtmatigheidsverantwoording/rol-gemeenteraad/): De gemeenteraad heeft een controlerende rol en beoordeelt of het college van B&W adequaat uitvoering geeft aan financieel beheer en rechtmatigheid. De raad kan op basis van de verantwoording bijsturen of aanvullende maatregelen eisen.
- [Rechtmatigheid vs. getrouwheid](https://www.exilo.nl/kennisbank/rechtmatigheidsverantwoording/rechtmatigheid-vs-getrouwheid/): Rechtmatigheid gaat over naleving van regels en kaders bij financiële transacties, terwijl getrouwheid betrekking heeft op de correcte weergave van financiële cijfers in de jaarrekening.
- [Rol accountant rechtmatigheidsverantwoording](https://www.exilo.nl/kennisbank/rechtmatigheidsverantwoording/rol-accountant-rechtmatigheidsverantwoording/): De accountant controleert of de rechtmatigheidsverantwoording correct en volledig is. Bij grote afwijkingen of structurele fouten rapporteert de accountant deze. De accountant controleert daarmee de verantwoording op getrouwheid.
- [Verantwoordingsgrens](https://www.exilo.nl/kennisbank/rechtmatigheidsverantwoording/verantwoordingsgrens/): Nee, er is sprake van een verantwoordingsgrens. Deze grens bepaalt tot welk bedrag onrechtmatigheden acceptabel zijn zonder directe gevolgen. Dit is een percentage van de totale lasten (inclusief toevoegingen aan reserves) in de jaarrekening en wordt jaarlijks vastgesteld.
- [M&O-criterium](https://www.exilo.nl/kennisbank/rechtmatigheidsverantwoording/mo-criterium/): Het M&O-criterium binnen de rechtmatigheidsverantwoording richt zich op het voorkomen en signaleren van misbruik en oneigenlijk gebruik van publieke middelen. Gemeenten moeten maatregelen treffen om fraude en onbedoeld verkeerd gebruik te minimaliseren. Onvoldoende beheersing kan leiden tot onrechtmatigheden, die in de verantwoording worden gerapporteerd als ze boven de tolerantiegrens uitkomen.
- [Begrotingscriterium](https://www.exilo.nl/kennisbank/rechtmatigheidsverantwoording/begrotingscriterium/): Het begrotingscriterium gaat over de vraag of uitgaven en inkomsten binnen de door de raad vastgestelde begroting passen. Uitgaven zijn onrechtmatig als ze de begrotingsgrenzen overschrijden zonder goedgekeurde begrotingswijziging. Gemeenten moeten afwijkingen signaleren en toelichten in de rechtmatigheidsverantwoording, waarbij kleine overschrijdingen binnen een tolerantiegrens kunnen vallen en daardoor niet ogenomen hoeven te worden.
- [Voorwaardencriterium](https://www.exilo.nl/kennisbank/rechtmatigheidsverantwoording/voorwaardencriterium/): Het voorwaardencriterium binnen de rechtmatigheidsverantwoording gaat over de vraag of financiële handelingen voldoen aan geldende wet- en regelgeving, beleidsregels en contractuele afspraken. Onrechtmatigheden ontstaan als uitgaven of inkomsten afwijken van deze voorwaarden. Gemeenten moeten naleving borgen en afwijkingen rapporteren, waarbij kleine fouten binnen een vastgestelde tolerantiegrens kunnen vallen.
- [Criteria rechtmatigheid](https://www.exilo.nl/kennisbank/rechtmatigheidsverantwoording/criteria-rechtmatigheid/): De rechtmatigheid wordt getoetst aan drie criteria:
- [Inhoud verantwoording](https://www.exilo.nl/kennisbank/rechtmatigheidsverantwoording/inhoud-verantwoording/): In de verantwoording neemt de organisatie op in hoeverre is voldaan aan de eisen van het begrotings-, voorwaarden-, en misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium. Door de commissie BBV is een verplichte modelverantwoording opgesteld die de organisatie dient op te nemen in haar jaarrekening.
- [Verantwoordelijk voor rechtmatigheidsverantwoording](https://www.exilo.nl/kennisbank/rechtmatigheidsverantwoording/verantwoordelijk-voor-rechtmatigheidsverantwoording/): Het college van B&W of het dagelijks bestuur is verantwoordelijk voor de rechtmatigheidsverantwoording. De accountant controleert of deze juist is opgesteld en rapporteert hierover aan de gemeenteraad of het algemeen bestuur.
- [Rechtmatigheidsverantwoording sinds 2023](https://www.exilo.nl/kennisbank/rechtmatigheidsverantwoording/rechtmatigheidsverantwoording-sinds-2023/): Sinds 2023 ligt de verantwoordelijkheid voor de rechtmatigheidsverantwoording primair bij het college van B&W of het dagelijks bestuur in plaats van bij de accountant. Dit vergroot de bestuurlijke verantwoordelijkheid en versterkt de interne beheersing binnen gemeenten.
- [Rechtmatigheidsverantwoording](https://www.exilo.nl/kennisbank/rechtmatigheidsverantwoording/rechtmatigheidsverantwoording/): De rechtmatigheidsverantwoording is de jaarlijkse verklaring van het college van B&W of het dagelijks bestuur over de rechtmatige besteding van publieke middelen. Gemeenten en gemeenschappelijke regelingen moeten aantonen dat uitgaven en inkomsten voldoen aan wet- en regelgeving. Sinds 2023 ligt deze verantwoordelijkheid primair bij het college/bestuur, waarbij de accountant toetst of de verantwoording voldoet aan de gestelde normen.
- [Aandachtspunten SiSa-bijlage](https://www.exilo.nl/kennisbank/sisa/aandachtspunten-sisa-bijlage/): De laatste jaren is er sprake van een toename aan SiSa-regelingen. Als gevolg daarvan dient de organisatie per regeling een dossier op te bouwen. Belangrijk hierbij is om elk dossier op dezelfde gestructureerde wijze op te bouwen. Dit helpt in de kwaliteit van de verantwoording en zorgt voor een efficiënte samenwerking met de controlerend accountant. Tevens is het advies om te werken met een SiSa-coördinator.
- [Verantwoording specifieke uitkeringen](https://www.exilo.nl/kennisbank/sisa/verantwoording-specifieke-uitkeringen/): Provincies, gemeenten, gemeenschappelijke regelingen en waterschappen moeten jaarlijks verantwoording afleggen over ontvangen specifieke uitkeringen via de SiSa-bijlage in hun jaarrekening. Deze verantwoording bevat informatie over bestedingen, rechtmatigheid en naleving van voorwaarden. De gegevens worden gecontroleerd door een accountant en vervolgens verwerkt door het CBS, dat plausibiliteitstoetsen uitvoert.
- [SiSa-regeling en specifieke uitkeringen](https://www.exilo.nl/kennisbank/sisa/sisa-regeling-en-specifieke-uitkeringen/): De specifieke uitkeringen die onder het SiSa-proces (Single Information, Single Audit) vallen, worden bepaald door de Rijksoverheid. Dit gebeurt op basis van artikel 15a lid 1 van de Financiële-verhoudingswet. De verantwoordelijke ministeries, zoals het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), coördineren het proces en stellen vast welke uitkeringen onder SiSa vallen. In sommige gevallen kunnen ook provincies of gemeenten als verstrekker optreden, bijvoorbeeld via gemeenschappelijke regelingen. Dit heet SiSa tussen medeoverheden.

## Team
- [Jari van Norel](https://www.exilo.nl/team/jari-van-norel/)
- [Jurian van de Vliert](https://www.exilo.nl/team/jurjan-vanvervliert/)
- [Alies van der Wal](https://www.exilo.nl/team/alies-van-der-wal-2/)
- [Patrick de Jonge](https://www.exilo.nl/team/patrick-de-jonge/)
- [Tim van der Horst](https://www.exilo.nl/team/tim-van-der-horst/)
- [Ricardo Kok](https://www.exilo.nl/team/ricardo-kok/)
- [Rogier Schumer](https://www.exilo.nl/team/rogier-schumer/)
- [Erik Koster](https://www.exilo.nl/team/erik-koster/)

## Vacatures
- [Senior consultant/auditor (32-40 uur per week)](https://www.exilo.nl/vacature/senior-consultant-auditor/): EXILO is een jong en dynamisch adviesbureau dat werkt voor en met de publieke sector. Wij bedienen gemeenten, provincies, ministeries, maar ook publieke organisaties als onderwijs- en zorginstellingen.
- [Consultant (32-40 uur per week)](https://www.exilo.nl/vacature/consultant/): Binnen EXILO werk je aan een breed scala aan opdrachten bij onze opdrachtgevers, met name op het gebied van (de digitalisering van) bedrijfsvoering, finance en control. Je komt te werken binnen team van professionals. Afhankelijk van de omvang van de opdracht variëren de teams over het algemeen tussen de 2 en 5 collega’s. Als consultant ben je een belangrijke speler in de uitvoering van deze opdrachten. Wat ga je dan doen? Denk bijvoorbeeld aan: